NGAKPA LÀ AI? ĐỜI SỐNG CỦA MỘT HÀNH GIẢ MẬT THỪA KHÔNG XUẤT GIA

Ngakpa không chỉ là một danh xưng

Trong quá trình tìm hiểu Phật giáo Tây Tạng, chúng ta có thể bắt gặp hình ảnh những hành giả để tóc dài, khoác pháp phục đặc trưng và thực hành các nghi quỹ Mật thừa. Họ thường được gọi là Ngakpa; người nữ trong nhiều cộng đồng được gọi là Ngakma hoặc Ngakmo.

Tuy nhiên, Ngakpa không chỉ là một danh xưng, một hình thức bên ngoài hay một kiểu trang phục. Cốt lõi của con đường này nằm ở việc tiếp nhận giáo pháp đúng truyền thừa, duy trì thực hành và gìn giữ những cam kết đã nhận.

Thuật ngữ Tây Tạng sngags pa – སྔགས་པ་, thường được phiên âm là Ngakpa hoặc Ngagpa, có nghĩa căn bản là người thực hành chân ngôn hay hành giả của Mật chú thừa. Các từ điển Phật học cũng giải thích đây là một hành giả Kim Cương thừa đã tiếp nhận quán đỉnh, tiếp tục thực hành nghi quỹ và gìn giữ các cam kết liên quan.

Trong cách sử dụng phổ biến hiện nay, Ngakpa thường được hiểu là một hành giả Mật thừa không sống theo giới luật xuất gia. Tuy vậy, phạm vi sử dụng thuật ngữ có thể khác nhau tùy truyền thống, cộng đồng và sự chỉ dạy của từng Đạo sư. Vì thế, không nên lấy một định nghĩa hoặc một hệ thống y áo của một dòng truyền thừa để áp dụng cho tất cả.

Ngakpa và Ngakma là ai?

Ngakpa thường được dùng cho hành giả nam; Ngakma hoặc Ngakmo thường được dùng cho hành giả nữ. Cả hai đều chỉ những người lấy việc thực hành Mật thừa làm một phần quan trọng trong đời sống.

Một người Ngakpa có thể sống trong gia đình, làm việc và thực hiện những trách nhiệm xã hội thông thường. Điểm khác biệt không nằm ở việc người ấy rời bỏ đời sống hằng ngày, mà ở cách họ đem giáo pháp vào chính đời sống ấy.

Gia đình, nghề nghiệp và các mối quan hệ không nhất thiết là những điều đối lập với con đường tu tập. Chúng có thể trở thành môi trường để hành giả thực hành:

• Chính niệm trong suy nghĩ và hành động;
• Lòng từ bi khi tiếp xúc với người khác;
• Sự nhẫn nhục trước khó khăn;
• Trách nhiệm đối với lời nói và hành vi;
• Tri kiến thanh tịnh đối với Đạo sư, giáo pháp và đạo hữu;
• Bồ-đề tâm trong mọi hoạt động.

Vì vậy, đời sống Ngakpa không có nghĩa là chỉ mặc pháp phục trong các buổi lễ. Đó là nỗ lực đem thân, khẩu và ý của mình vào con đường thực hành ngay giữa đời sống thường nhật.

Ngakpa có phải là người xuất gia không?

Theo cách hiểu thông dụng, Ngakpa là hành giả không xuất gia, vì vậy không thuộc hệ thống giới luật của tăng và ni.

Người Ngakpa không nhất thiết phải rời bỏ gia đình, nghề nghiệp hay các trách nhiệm xã hội. Tuy nhiên, “không xuất gia” không có nghĩa là không cần kỷ luật hoặc có thể sống tùy tiện.

Đời sống Ngakpa vẫn đòi hỏi sự nghiêm túc:

• Sắp xếp thời gian cho việc thực hành;
• Gìn giữ giới nguyện và samaya đã nhận;
• Điều chỉnh những thói quen trái với giáo pháp;
• Chịu trách nhiệm về mối liên hệ với Đạo sư và dòng truyền thừa;
• Không sử dụng danh nghĩa hành giả để tìm kiếm địa vị hoặc lợi ích cá nhân.

Nói cách khác, người Ngakpa không thực hành giới luật xuất gia, nhưng vẫn phải sống trong phạm vi những giới nguyện và cam kết Mật thừa mà mình đã tự nguyện tiếp nhận.

Ngakpa có phải chỉ là một Phật tử tại gia?

Không phải mọi Phật tử tại gia đều là Ngakpa.

Một Phật tử tại gia có thể thọ Quy y, giữ năm giới, học giáo pháp và thực hành thiền định mà không cần trở thành Ngakpa.

Danh xưng Ngakpa thường gắn với một đời sống thực hành Mật thừa cụ thể hơn. Tùy theo dòng truyền thừa, hành giả có thể cần:

• Có nền tảng Quy y và Bồ-đề tâm;
• Tiếp nhận quán đỉnh, khẩu truyền và chỉ dẫn thực hành;
• Duy trì một nghi quỹ hoặc thời khóa nhất định;
• Gìn giữ các giới nguyện và samaya liên quan;
• Được Đạo sư cho phép sử dụng pháp phục hay danh xưng;
• Duy trì mối liên hệ với dòng truyền thừa và cộng đồng hành trì.

Vì vậy, việc từng nhận một quán đỉnh hoặc thường xuyên tham dự các khóa lễ chưa đủ để một người tự nhận mình là Ngakpa. Cách tiếp nhận danh xưng và những điều kiện đi kèm cần tuân theo sự chỉ dạy của Đạo sư cùng truyền thống mà người đó đang thực hành.

Nền tảng quan trọng của đời sống Ngakpa

Các quy định cụ thể có thể khác nhau, nhưng đời sống của một hành giả Ngakpa thường được xây dựng trên một số nền tảng chính.

1. Quy y Tam Bảo

Quy y là nền tảng căn bản của con đường Phật pháp.

Người hành giả lấy Phật làm bậc chỉ đường, Pháp làm con đường chuyển hóa và Tăng làm đoàn thể nương tựa trong quá trình học hỏi, thực hành.

Không có nền tảng Quy y, đời sống Ngakpa dễ bị hiểu thành một hình thức văn hóa hoặc một tập hợp nghi lễ bên ngoài.

2. Phát Bồ-đề tâm

Mục đích của thực hành không chỉ là tìm kiếm bình an, năng lực hay lợi ích riêng cho bản thân.

Người hành giả cần hướng việc tu tập đến sự chuyển hóa thân tâm và lợi ích của hết thảy hữu tình. Bồ-đề tâm giúp người thực hành không biến Mật thừa thành công cụ phục vụ danh vọng, quyền lực hay bản ngã.

3. Nương theo một Đạo sư và dòng truyền thừa

Các pháp Mật thừa không chỉ được học qua sách hoặc nội dung trên mạng. Hành giả cần tiếp nhận giáo pháp từ một Đạo sư có truyền thừa và thực hành theo những chỉ dẫn phù hợp.

Mối liên hệ với Đạo sư không phải là sự tôn sùng mù quáng. Đó là mối liên hệ dựa trên việc tìm hiểu, lòng tin, sự kính trọng và trách nhiệm thực hành.

Trước khi tiếp nhận một cam kết sâu, người học nên dành thời gian quan sát, tìm hiểu giáo pháp và tự xét xem mình có thực sự tin tưởng con đường được hướng dẫn hay không.

4. Tiếp nhận sự trao truyền cần thiết

Trong Mật thừa, một pháp thực hành thường gắn với sự trao truyền từ Đạo sư. Tùy từng pháp, sự trao truyền có thể bao gồm quán đỉnh, khẩu truyền và chỉ dẫn thực hành.

Một định nghĩa phổ biến về Ngakpa nhấn mạnh ba yếu tố: đã tiếp nhận sự trao truyền thích hợp, tiếp tục thực hành nghi quỹ và gìn giữ các cam kết liên quan.

Điều này cho thấy Ngakpa không chỉ là người quan tâm đến Mật thừa, mà là người đã bước vào một mối liên hệ thực hành cụ thể.

5. Duy trì việc thực hành

Việc thực hành có thể gồm:

• Ngondro hoặc các pháp tiền hành;
• Khẩn nguyện Đạo sư;
• Trì tụng chân ngôn;
• Nghi quỹ bản tôn;
• Thiền định;
• Các pháp tịnh hóa và tích lũy;
• Hồi hướng công đức.

Thời khóa cụ thể phụ thuộc vào pháp đã nhận và chỉ dẫn của Đạo sư.

Không phải hành giả nào cũng có thể thực hành nhiều giờ mỗi ngày. Tuy nhiên, sự đều đặn và chân thành rất quan trọng. Một thời khóa ngắn nhưng được duy trì liên tục thường có ý nghĩa hơn việc tu tập rất nhiều trong một vài ngày rồi bỏ bê trong thời gian dài.

6. Gìn giữ giới nguyện và samaya

Khi nhận quán đỉnh hoặc một pháp Mật thừa, hành giả có thể tiếp nhận những cam kết liên quan đến:

• Đạo sư;
• Bản tôn;
• Giáo pháp;
• Việc thực hành;
• Đạo hữu kim cương;
• Bồ-đề tâm và lợi ích chúng sinh.

Người hành giả cần hiểu rõ mình đã tiếp nhận điều gì, không nên nhận quán đỉnh chỉ vì tò mò hoặc vì mong cầu sự ban phước.

Giới Ngakpa và samaya có liên hệ mật thiết, nhưng không nhất thiết hoàn toàn đồng nhất. Nội dung này cần được tìm hiểu riêng và nghe giải thích từ người có thẩm quyền trong dòng truyền thừa.

Pháp phục có làm nên một Ngakpa không?

Pháp phục có thể biểu thị mối liên hệ với một truyền thống và nhắc nhở hành giả về những trách nhiệm đã tiếp nhận.

Tuy nhiên, pháp phục không tự nó làm nên một Ngakpa.

Điều quan trọng hơn là người mặc pháp phục:

• Có được Đạo sư cho phép hay không;
• Đã tiếp nhận những trao truyền và cam kết cần thiết hay chưa;
• Có duy trì việc thực hành hay không;
• Có hiểu ý nghĩa của y áo hay không;
• Có sống phù hợp với những lời nguyện đã nhận hay không.

Kiểu dáng, màu sắc và thành phần của pháp phục có thể khác nhau giữa các truyền thống. Vì vậy, hành giả không nên tự ý đặt may, sử dụng hoặc sao chép pháp phục của một dòng truyền thừa khi chưa có hướng dẫn.

Y áo không nên trở thành:

• Đồ trang trí;
• Trang phục biểu diễn;
• Công cụ xây dựng hình ảnh cá nhân;
• Biểu tượng của địa vị;
• Phương tiện tạo cảm giác cao hơn người khác.

Pháp phục chỉ có ý nghĩa khi đi cùng với sự khiêm nhường, thực hành và gìn giữ giới nguyện.

Ngakpa có phải là Lama không?

Không phải mọi Ngakpa đều là Lama, và không phải mọi Lama đều thuộc truyền thống Ngakpa.

Ngakpa nói đến người thực hành Mật chú thừa và đời sống cam kết liên quan.

Lama là Đạo sư hoặc người có trách nhiệm giảng dạy, hướng dẫn và trao truyền giáo pháp.

Một Ngakpa có thể trở thành người hướng dẫn nếu đã được đào tạo, có phẩm chất và được dòng truyền thừa cho phép. Nhưng việc thọ giới Ngakpa hoặc khoác pháp phục không tự động trao cho một người thẩm quyền giảng dạy, ban quán đỉnh hay đại diện cho dòng truyền thừa.

Người hành giả cần tránh tự đặt mình vào vai trò mà mình chưa được trao truyền hoặc ủy quyền.

Vai trò của người Ngakpa trong cộng đồng

Tùy truyền thống và hoàn cảnh, người Ngakpa có thể tham gia vào nhiều hoạt động:

• Duy trì thời khóa và nghi lễ;
• Hỗ trợ các chương trình tu học;
• Gìn giữ và trao truyền các pháp thực hành khi được cho phép;
• Làm công tác dịch thuật, tổ chức hoặc phụng sự cộng đồng;
• Hỗ trợ những người mới học Phật;
• Đem tinh thần từ bi và trách nhiệm vào gia đình, nghề nghiệp và xã hội.

Tuy nhiên, vai trò quan trọng nhất không nhất thiết nằm ở việc xuất hiện trước công chúng. Một hành giả âm thầm duy trì thực hành, chăm sóc gia đình và sống có trách nhiệm vẫn có thể biểu hiện sâu sắc tinh thần của con đường.

Ngakpa không phải là người tách khỏi xã hội, mà là người học cách biến chính đời sống xã hội thành môi trường tu tập.

Những hiểu lầm thường gặp

“Chỉ cần mặc y áo là trở thành Ngakpa”

Không đúng. Y áo phải đi cùng sự cho phép, giới nguyện và đời sống thực hành.

“Ngakpa là một cấp bậc cao hơn Phật tử bình thường”

Không đúng. Ngakpa là một con đường với những trách nhiệm riêng, không phải thước đo để so sánh giá trị hay mức độ chứng ngộ.

“Ngakpa không xuất gia nên không phải giữ giới”

Không đúng. Người Ngakpa không giữ giới luật xuất gia, nhưng vẫn phải gìn giữ những giới nguyện và cam kết đã tiếp nhận.

“Nhận một quán đỉnh là đủ để trở thành Ngakpa”

Không nhất thiết. Việc trở thành Ngakpa phụ thuộc vào truyền thống, sự hướng dẫn của Đạo sư và những cam kết cụ thể.

“Ngakpa có quyền giảng dạy hoặc ban quán đỉnh”

Không tự động. Thẩm quyền giảng dạy và trao truyền phải đến từ quá trình đào tạo cùng sự cho phép của dòng truyền thừa.

“Phải thọ giới Ngakpa mới có thể thực hành Phật pháp”

Không đúng. Một người có thể thọ Quy y, giữ giới cư sĩ, thực hành thiền định và học giáo pháp mà không cần trở thành Ngakpa.

Ai nên tìm hiểu việc thọ giới Ngakpa?

Người muốn tìm hiểu con đường Ngakpa nên có nguyện vọng chân thành đối với việc thực hành Mật thừa, thay vì chỉ bị thu hút bởi danh xưng hoặc hình thức.

Trước khi quyết định, mỗi người nên tự hỏi:

1. Tôi đã hiểu ý nghĩa của Quy y và Bồ-đề tâm chưa?
2. Tôi có lòng tin đối với Đạo sư và dòng truyền thừa không?
3. Tôi có thể dành thời gian thực hành đều đặn không?
4. Tôi có sẵn lòng điều chỉnh những thói quen không phù hợp không?
5. Tôi có thể gìn giữ những cam kết đã nhận không?
6. Tôi có sẵn lòng giữ hòa hợp với cộng đồng hành trì không?
7. Tôi muốn thọ giới để thực hành hay để có danh xưng và pháp phục?
8. Tôi có biết mình sẽ phải làm gì khi gặp khó khăn hoặc sơ suất không?

Không có gì sai khi một người nhận thấy mình chưa sẵn sàng.

Việc tiếp tục học hỏi, thực hành nền tảng và chờ đến khi nhân duyên chín muồi thường tốt hơn việc tiếp nhận một cam kết sâu khi chưa hiểu rõ hoặc chưa có khả năng gìn giữ.

Điều quan trọng nhất là đời sống thực hành

Ngakpa không được xác định chỉ bằng tóc, y áo, danh xưng hay việc đã tham dự một nghi lễ.

Điều làm nên một hành giả là:

• Động cơ chân thành;
• Lòng tin nơi Tam Bảo;
• Bồ-đề tâm;
• Mối liên hệ đúng đắn với Đạo sư;
• Sự thực hành đều đặn;
• Việc gìn giữ giới nguyện;
• Lòng khiêm nhường;
• Trách nhiệm đối với người khác.

Pháp phục có thể nhắc hành giả về con đường, nhưng không thể bước đi thay cho hành giả. Danh xưng có thể biểu thị một cam kết, nhưng không thể thay thế cho sự chuyển hóa thân tâm.

Ý nghĩa thực sự của đời sống Ngakpa được thể hiện trong cách một người suy nghĩ, nói năng, hành động và đối diện với mọi hoàn cảnh hằng ngày.

Kết luận

Ngakpa là một hành giả của Mật chú thừa, thường sống đời không xuất gia nhưng tiếp nhận và duy trì những cam kết thực hành cụ thể.

Đây không phải là con đường của hình thức hay địa vị. Đó là con đường đòi hỏi lòng tin, kỷ luật, sự thực hành và trách nhiệm lâu dài.

Người muốn bước vào con đường Ngakpa cần tìm hiểu kỹ, lắng nghe sự hướng dẫn của một Đạo sư có truyền thừa và tự xét một cách chân thành về khả năng gìn giữ những cam kết đã nhận.

Điều quan trọng không phải là một người được gọi bằng danh xưng nào, mà là giáo pháp đã thực sự chuyển hóa đời sống của người ấy đến mức nào.

Nhóm Biên tập Yeshi Melong